Wilgoć w mieszkaniu zimą: skąd się bierze i jak ją usunąć

Optymalna wilgotność to 40–60%. Sprawdź, skąd zimą bierze się wilgoć, jak wietrzyć, jak sprawdzić wentylację, co z pleśnią i kiedy problem leży w budynku.

Tekst: Magdalena JanekOpublikowano 13 minut czytania
Białe okno z zasłoną w jasnym pokoju

Wilgoć w mieszkaniu zimą to prawie zawsze para wodna z codziennego życia, która nie ma którędy uciec i skrapla się na najzimniejszych powierzchniach: szybach, narożnikach, ścianie za szafą. Usuwasz ją na trzy sposoby: krótko i mocno wietrzysz, pilnujesz drożnej wentylacji i ograniczasz źródła pary, a wilgotność kontrolujesz higrometrem. Jeśli mimo to ściana jest mokra, problem leży w budynku i trzeba go zgłosić zarządcy.

Spis treści (11)

W skrócie

Utrzymuj wilgotność względną na poziomie 40–60% przy ok. 20°C. Amerykańska agencja EPA radzi trzymać ją poniżej 60%, najlepiej w przedziale 30–50%, bo powyżej 60% łatwo o pleśń. Zimą wystarczy wietrzyć 2–3 razy dziennie po ok. 5 minut przy szeroko otwartym oknie.

  • Czteroosobowa rodzina wytwarza 10–12 litrów wilgoci na dobę, a jedno suszone w domu pranie to średnio ok. 2 litry wody w powietrzu.
  • Nie zasłaniaj kratek wentylacyjnych i sprawdź ciąg kartką papieru.
  • Pleśń na powierzchni do ok. 1 m² możesz usunąć sam. Większa, nawracająca albo mokra ściana to sprawa dla zarządcy lub wynajmującego.

Jaka wilgotność powietrza w mieszkaniu jest prawidłowa?

Za optymalną uznaje się wilgotność względną 40–60% przy temperaturze ok. 20°C. Taki zakres podaje m.in. poradnik o prawidłowym użytkowaniu mieszkań przygotowany w ramach kampanii NFOŚiGW, a za Państwową Inspekcją Sanitarną powtarza go „Murator”. Wilgotność w domu nie powinna spadać poniżej 30%.

Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (EPA) jest ostrożniejsza: zaleca trzymać wilgotność poniżej 60%, najlepiej między 30 a 50%. Oba zalecenia się nie kłócą. Zimą, gdy ściany zewnętrzne i szyby są zimne, bezpieczniej celować w dolną połowę przedziału, czyli 40–50%.

Serwis KB.pl przywołuje też starszą normę PN-78/B-03421: zimą przy 18–20°C zalecane 40–60%, nie mniej niż 30% i nie więcej niż 70%.

Skala wilgotności względnej od 0 do 100%. Poniżej 30% za sucho, 30–40% sucho, 40–60% optymalnie, 60–70% za wilgotno, powyżej 70% ryzyko pleśni i zniszczeń.
Wilgotność względnaCo to oznaczaCo zrobić
poniżej 30%Za sucho: wysychają oczy, nos i gardło, więcej kurzu w powietrzuRzadziej, ale krócej wietrz, rozważ nawilżacz
30–40%Sucho, ale dopuszczalnieObserwuj, szczególnie w sypialni i pokoju dziecka
40–60%Zakres optymalnyUtrzymuj wietrzeniem i sprawną wentylacją
60–70%Za wilgotno, rośnie ryzyko pleśni i parowania szybWietrz częściej, ogranicz suszenie prania, sprawdź ciąg
powyżej 70%Pleśń, odklejające się tapety, łuszcząca się farba, zapach stęchliznyOsuszacz, szukanie przyczyny, zgłoszenie zarządcy
Źródło: EPA, KB.pl, poradnik „Prawidłowe użytkowanie mieszkań” (NFOŚiGW).

Zbyt suche powietrze zimą to osobny problem, który zwykle wynika z mocnego grzania. Jeśli higrometr pokazuje poniżej 30%, sprawdź, kiedy nawilżacz powietrza ma sens.

Skąd się bierze wilgoć w mieszkaniu zimą?

Głównym źródłem są ludzie i to, co robią w domu. Według „Muratora” w domu czteroosobowej rodziny powstaje 10–12 litrów wilgoci na dobę. Składają się na to oddychanie, gotowanie, kąpiele, zmywanie, pranie, suszenie bielizny, rośliny i zwierzęta.

Zimą robi się z tego problem z dwóch powodów. Ciepłe powietrze mieści więcej pary wodnej niż zimne, a gdy styka się z chłodną szybą lub ścianą, ochładza się i oddaje wodę. Do tego szczelne okna i zatkane kratki sprawiają, że wilgoć nie ma jak wyjść na zewnątrz.

Punkt rosy: dlaczego woda pojawia się na zimnych powierzchniach

Punkt rosy to temperatura, w której para wodna z powietrza zaczyna się skraplać. Przy 20°C i wilgotności 50% wynosi on 9,3°C. Jeśli szyba albo narożnik ściany mają mniej niż 9,3°C, pojawi się na nich woda.

Pleśń nie potrzebuje nawet kropel. Wystarczy, że przy powierzchni ściany wilgotność długo trzyma się na poziomie ok. 80%. Dla powietrza o temperaturze 20°C i wilgotności 50% oznacza to, że ściana nie powinna być chłodniejsza niż 12,6°C. Te wartości podaje opracowanie firmy Schöck oparte na polskich Warunkach Technicznych.

Wniosek praktyczny: im wyższa wilgotność w pokoju, tym wyższy punkt rosy i tym więcej miejsc w mieszkaniu robi się „za zimnych”.

Mostki termiczne, czyli zimne miejsca na ścianach

Mostek termiczny to fragment przegrody, przez który ciepło ucieka szybciej niż przez resztę ściany. Typowe miejsca to narożniki ścian zewnętrznych, okolice ościeży okiennych, połączenie płyty balkonowej z elewacją i styk ściany ze stropem. W starszych budynkach dochodzi słabo ocieplony strop ostatniej kondygnacji.

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ  Czym zmyć żywicę epoksydową? Świeże i stare plamy – co działa?

W tych miejscach ściana jest chłodniejsza, więc to tam najpierw pojawiają się czarne kropki. Mostka nie usuniesz wietrzeniem. Możesz jedynie obniżyć wilgotność i odsunąć meble od ściany zewnętrznej, żeby powietrze mogło ją ogrzewać.

Dlaczego parują okna i co z tym zrobić?

Szyba to zwykle najzimniejsza powierzchnia w pokoju, więc działa jak wskaźnik. EPA traktuje kondensację na oknach i rurach jako znak, że wilgotność jest za wysoka. Rano po nocy w zamkniętej sypialni lekko zaparowany dół szyby to jeszcze nic groźnego. Woda spływająca na parapet, mokre uszczelki i czarny nalot w narożnikach ramy oznaczają, że problem trwa codziennie.

  • Wytrzyj wodę z szyby i parapetu, zanim wsiąknie w uszczelki i ościeże.
  • Przewietrz pokój szeroko otwartym oknem, zamiast zostawiać je na noc w uchyle.
  • Odsłoń grzejnik pod oknem. Długie zasłony i obudowy grzejników ograniczają oddawanie ciepła nawet o 20%, więc szyba i parapet stają się zimniejsze.
  • Jeśli okno ma nawiewnik albo funkcję mikrowentylacji, korzystaj z nich.
  • Sprawdź higrometrem, ile procent wilgotności masz w pokoju.

Jak wietrzyć mieszkanie zimą i ile minut?

Zimą wietrz krótko i intensywnie. Poradnik NFOŚiGW zaleca 2–3 razy dziennie szeroko otworzyć okna, najlepiej w przeciwległych pomieszczeniach, żeby powstał przeciąg. Zimą wystarczy ok. 5 minut, jesienią i wiosną 10–15 minut, latem nawet pół godziny.

Ściany i meble nie zdążą się w tym czasie wychłodzić, a wilgotne powietrze wymieni się na suche zimowe. Długie wietrzenie przez uchylone okno działa odwrotnie: chłodzi ościeże i ścianę wokół okna, a wymiana powietrza jest słaba.

Przewietrz też zawsze po kąpieli, gotowaniu i rozwieszeniu prania. Brytyjskie wytyczne dla właścicieli mieszkań radzą też zamykać drzwi łazienki i kuchni podczas kąpieli i gotowania, a garnki przykrywać pokrywkami, żeby para nie rozchodziła się po całym mieszkaniu.

Wentylacja grawitacyjna: kratki, nawiewniki, ciąg

Większość mieszkań w blokach ma wentylację grawitacyjną. Świeże powietrze wpada przez nieszczelności okien lub nawiewniki, a zużyte uchodzi kratkami w kuchni, łazience i WC. Ten system działa tylko wtedy, gdy obie strony są otwarte. Po wymianie okien na szczelne bez nawiewników wymiana powietrza potrafi niemal ustać i wtedy zaczynają się kłopoty z wilgocią.

Ciąg jest najsilniejszy, gdy różnica temperatur między wnętrzem a otoczeniem wynosi co najmniej 10–12°C. Zimą wentylacja grawitacyjna ma więc najlepsze warunki, pod warunkiem że nic jej nie blokuje.

Jak sprawdzić, czy wentylacja działa

  1. Uchyl okno w dowolnym pokoju i otwórz drzwi wewnętrzne.
  2. Przyłóż kartkę papieru do kratki w kuchni lub łazience. Jeśli się przykleja, ciąg jest dobry.
  3. Jeśli kartka opada, ciąg jest za słaby albo kanał nie działa. Często winny jest brak dopływu powietrza.
  4. Powtórz test przy zamkniętych oknach. Jeśli kartka wtedy opada, mieszkanie potrzebuje nawiewników.
  5. Zgłoś słaby lub odwrócony ciąg zarządcy. Odwrócony ciąg poznasz po tym, że z kratki wieje zimne powietrze do mieszkania.

„Murator” opisuje też wariant testu z płomieniem zapalniczki. Nie rób go w kuchni ani łazience z gazowym piecykiem, junkersem lub kuchenką gazową: tam słaby ciąg oznacza ryzyko zatrucia czadem i sprawdzenie należy do kominiarza.

Przewody wentylacyjne trzeba kontrolować co najmniej raz w roku. Obowiązek spoczywa na właścicielu lub zarządcy budynku, a w blokach zleca go wspólnota lub spółdzielnia. Zapytaj administrację o ostatni protokół kominiarski.

Czego nie robić z kratkami

Nie zaklejaj kratek, gdy z nich wieje, i nie zasłaniaj ich meblami ani szafkami. Nie podłączaj do kanału grawitacyjnego okapu z wentylatorem bez zgody zarządcy. Kratki utrzymuj w czystości, bo zakurzona siatka też zmniejsza przepływ.

Suszenie prania w mieszkaniu a wilgoć

Jedno pranie suszone w domu oddaje do powietrza średnio ok. 2 litry wody. To kilkanaście procent całej dobowej „produkcji” wilgoci rodziny, skumulowane w jednym pokoju. Jak piszą autorzy „Muratora”, ogrzewanie pomaga wysuszyć pranie, ale wilgoć z mieszkania usuwa dopiero wentylacja.

  • Susz pranie w jednym pomieszczeniu, najlepiej w łazience z kratką, i zamknij drzwi.
  • Co jakiś czas krótko otwieraj okno w tym pomieszczeniu.
  • Nie rozkładaj mokrych rzeczy bezpośrednio na grzejnikach.
  • Nie susz prania w sypialni ani przy ścianie zewnętrznej z mostkiem.
  • Jeśli po 24 godzinach pranie wciąż jest wyraźnie wilgotne, sprawdź higrometr: wilgotność nie spada, bo powietrze się nie wymienia.
PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ  Czym zmyć piankę montażową z okna? Poradnik dla początkujących

Przy dużej rodzinie i małym mieszkaniu najprostszym rozwiązaniem jest suszarka bębnowa, która zbiera wodę do zbiornika lub odprowadza ją do kanalizacji. Porównanie typów znajdziesz w tekście jaką suszarkę do ubrań wybrać.

Pleśń w mieszkaniu: czy szkodzi zdrowiu?

Tak, choć mechanizmy nie są do końca poznane. Światowa Organizacja Zdrowia w wytycznych o wilgoci i pleśni (2009) uznała, że jest wystarczająco dużo dowodów na związek między zawilgoceniem budynku a szeregiem problemów oddechowych: kaszlem, świszczącym oddechem, infekcjami dróg oddechowych, rozwojem i zaostrzeniem astmy. Metaanaliza cytowana przez WHO wskazuje, że wilgoć i pleśń wiążą się z ok. 30–50% częstszym występowaniem tych objawów.

WHO podkreśla, że związek przyczynowy nie został ostatecznie udowodniony i że nie istnieje bezpieczny próg stężenia zarodników. Mimo to zaleca usuwanie wilgoci w budynkach jako środek zapobiegawczy. Wśród badań znalazło się takie, w którym usunięcie źródeł wilgoci i pleśni zmniejszyło liczbę zaostrzeń astmy u dzieci.

Brytyjskie wytyczne rządowe wymieniają grupy najbardziej narażone: dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży, chorych na astmę, POChP i alergie oraz osoby z obniżoną odpornością, np. w trakcie chemioterapii. U nich pleśń może wywołać grzybicze zakażenia dróg oddechowych. EPA dodaje reakcje alergiczne podobne do kataru siennego, wysypki oraz podrażnienie oczu, nosa i gardła. Jeśli ktoś w domu ma takie objawy, porozmawiaj z lekarzem.

Jak bezpiecznie usunąć pleśń ze ściany

Według EPA sam poradzisz sobie z pleśnią na powierzchni mniejszej niż ok. 10 stóp kwadratowych, czyli mniej więcej 1 m². Większe ogniska, nawracające mimo czyszczenia, oraz te po zalaniu wymagają fachowca i usunięcia przyczyny.

  1. Zabezpiecz się. Długie rękawice (nitrylowe, gumowe lub PVC), okulary bez otworów wentylacyjnych i dopasowana maska FFP2/N95.
  2. Wyprowadź z pokoju dzieci i zwierzęta, otwórz okno.
  3. Zmyj nalot środkiem przeznaczonym do usuwania pleśni, zgodnie z instrukcją na etykiecie. Nie szoruj na sucho, bo rozpylisz zarodniki.
  4. Osusz ścianę. EPA podkreśla, że mokre miejsca trzeba wysuszyć w ciągu 24–48 godzin, inaczej pleśń wraca.
  5. Usuń przyczynę: wilgotność, zimną ścianę za meblami, brak wentylacji. Inaczej za kilka tygodni nalot wróci.

Uwaga: preparatów z chlorem nigdy nie mieszaj z octem, kwasami ani środkami z amoniakiem, bo powstają toksyczne gazy. EPA nie zaleca rutynowego stosowania wybielacza przy pleśni. Pomieszczenie wietrz w trakcie pracy i po niej.

Gdy ściana jest sucha i czysta, możesz ją pomalować farbą odporną na wilgoć. Jak zrobić to bez smug, opisujemy w poradniku malowanie ścian krok po kroku. Malowanie na mokrą ścianę tylko ukryje problem na kilka tygodni.

Pochłaniacz wilgoci, osuszacz czy higrometr: jaki sprzęt się przyda?

Pochłaniacze chemiczne mają wkład z granulatu, zwykle chlorku wapnia, który wiąże wodę i spływa nią do pojemnika. Działają bez prądu, są tanie, ale mają małą wydajność. Sprawdzają się w szafie, w schowku, w łazience bez okna. Mieszkania z nimi nie osuszysz.

Osuszacze elektryczne usuwają, zależnie od modelu, od 5 do 50 litrów wody na dobę. Przydają się po zalaniu, przy wilgotności stale powyżej ok. 60%, przy widocznej pleśni i w dużych pomieszczeniach.

RodzajJak działaGdzie się sprawdzaOgraniczenia
Pochłaniacz chemicznyGranulat (chlorek wapnia) wiąże wodęSzafa, schowek, mała łazienkaMała wydajność, wymiana wkładów
Osuszacz sprężarkowy (kondensacyjny)Skrapla parę na zimnym wymiennikuOgrzewane pokoje powyżej 15°CGłośniejszy, cięższy, poniżej ok. 5°C przestaje działać
Osuszacz adsorpcyjnyWiąże wodę w materiale osuszającym, podgrzewa powietrzeChłodne miejsca, 1–15°C (piwnica, garaż)Większe zużycie prądu
Źródło: Homebuilding.co.uk, Zestawienie.pl.

Płyn z pochłaniacza to stężony roztwór soli. Trzymaj pojemnik poza zasięgiem dzieci i zwierząt i wylewaj go zgodnie z instrukcją producenta. Osuszacz elektryczny traktuj jak pomoc doraźną: jeśli bez niego wilgotność od razu wraca powyżej 60%, przyczyna leży w wentylacji lub w budynku.

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ  Jak wyczyścić kanapę? Kody na metce, plamy, welur, skóra i pranie

Higrometr: jak mierzyć wilgotność w domu

Bez pomiaru zgadujesz. EPA wprost poleca tani higrometr do kontrolowania wilgotności. Domowy termohigrometr nie musi być laboratoryjnie dokładny: ma odróżnić 45% od 65% i pokazać, czy wilgotność spada po wietrzeniu. Dokładność podaje producent w specyfikacji, zwykle jako „±… %RH”.

Mierz w kilku miejscach, bo łazienka zawsze pokaże więcej niż salon. Szczególnie pilnuj sypialni i pokoju dziecka. Najlepiej odczytywać wynik rano, przed wietrzeniem, i wieczorem po praniu lub gotowaniu. Higrometru nie stawiaj na grzejniku, przy oknie ani na zewnętrznej ścianie, bo pokaże zafałszowany wynik.

Pięć kroków: zmierz wilgotność higrometrem, wietrz 2–3 razy dziennie po 5 minut, sprawdź kratki kartką papieru, susz pranie w jednym zamkniętym pomieszczeniu, a gdy wilgotność stale przekracza 60%, użyj osuszacza i zgłoś problem zarządcy.

Kiedy wilgoć to problem budowlany i do kogo się zwrócić?

Brytyjskie wytyczne dzielą zawilgocenie na cztery rodzaje. Kondensacja wynika z użytkowania mieszkania i to z nią radzisz sobie wietrzeniem. Pozostałe trzy to sprawa budynku:

  • Wilgoć przenikająca z zewnątrz: nieszczelny dach, pęknięta elewacja, źle osadzone okno, zatkane rynny.
  • Wilgoć podciągana z gruntu: zwykle w starszych budynkach z uszkodzoną izolacją poziomą, widoczna w dolnej części ścian parteru.
  • Przecieki: pęknięte rury, zalanie od sąsiada, przelana wanna.

Sygnały, że to nie kondensacja: mokra plama w tym samym miejscu niezależnie od wietrzenia, zacieki po deszczu, wilgoć na ścianie wewnętrznej, odpadający tynk przy podłodze, plama pod sufitem na ostatnim piętrze.

Mieszkanie we wspólnocie lub spółdzielni

Dach, elewacja, ocieplenie, piony i przewody wentylacyjne to zwykle części wspólne, za które odpowiada wspólnota lub spółdzielnia. Zgłoś problem pisemnie zarządcy lub administratorowi, dołącz zdjęcia z datami i odczyty z higrometru. Poproś o sprawdzenie wentylacji przez kominiarza i o oględziny. Przy sporze o przyczynę pomoże ekspertyza rzeczoznawcy budowlanego: badanie wilgotności murów i zdjęcia termowizyjne pokazują mostki, przecieki i zawilgocenia niewidoczne gołym okiem.

Mieszkanie wynajmowane

Zgodnie z art. 662 Kodeksu cywilnego wynajmujący ma utrzymywać lokal w stanie przydatnym do umówionego użytku, a naprawy wentylacji czy okien należą do niego. Najemca musi niezwłocznie zgłosić potrzebę naprawy (art. 663) i może wyznaczyć rozsądny termin, a gdy wynajmujący go nie dotrzyma, wykonać naprawę na jego koszt. Za czas, w którym wada ogranicza korzystanie z mieszkania, przysługuje proporcjonalne obniżenie czynszu (art. 664). Zgłoszenia rób na piśmie. W sporze skonsultuj się z prawnikiem.

Najczęstsze pytania

Jaka wilgotność w mieszkaniu zimą jest za wysoka?

Wszystko powyżej 60% utrzymujące się dłużej niż chwilę po kąpieli czy gotowaniu. EPA wskazuje 60% jako górną granicę, a przy 70% i więcej niszczeją tynki, tapety i drewno.

Czy uchylone na noc okno usuwa wilgoć?

Słabo. Zimą lepiej 2–3 razy dziennie otworzyć okno szeroko na ok. 5 minut. Długi uchył wychładza ościeże i ścianę wokół okna, co sprzyja kondensacji właśnie tam.

Czy pochłaniacz wilgoci wystarczy do osuszenia mieszkania?

Nie. Pochłaniacz chemiczny sprawdza się w szafie czy małej łazience. Do pokoju z wilgotnością stale powyżej 60% potrzebny jest osuszacz elektryczny, a przede wszystkim sprawna wentylacja.

Czy można spać w pokoju z pleśnią?

Lepiej tego unikać, szczególnie dzieciom, osobom starszym i chorym na astmę lub alergię. WHO wiąże wilgoć i pleśń z częstszymi objawami ze strony dróg oddechowych. Usuń nalot i przyczynę, a do tego czasu, jeśli to możliwe, śpij w innym pokoju.

Kto płaci za usunięcie grzyba w bloku?

Jeśli przyczyną jest dach, elewacja, ocieplenie, pion albo niedrożny kanał wentylacyjny, czyli część wspólna, sprawą zajmuje się wspólnota lub spółdzielnia. Jeśli wilgoć wynika z użytkowania lokalu, usuwa ją właściciel mieszkania. W wynajmowanym lokalu naprawy wentylacji i okien należą do wynajmującego.

Źródła

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Czytaj dalej